അയോധ്യയുടെ രാജകിരീടം ഉപേക്ഷിച്ച്, അച്ഛന്റെ വാക്കിന്റെ മാഹാത്മ്യം കാത്ത്, രാമൻ സീതയോടും അനുജൻ ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടതോടെയാണ് രാമായണത്തിലെ നിർണ്ണായകമായ മൂന്നാം ഘട്ടം തുടങ്ങുന്നത് – ആരണ്യകാണ്ഡം. വനവാസത്തിന്റെ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ, അവർ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ നിബിഡതയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. പ്രകൃതിയുടെ ശാന്തതയിലും വനത്തിന്റെ കഠിനമായ പരീക്ഷണങ്ങളിലും അവർ തങ്ങളുടെ ബന്ധത്തിന്റെ ആഴം തിരിച്ചറിഞ്ഞ ദിനങ്ങളായിരുന്നു അത്.
ഈ യാത്രയിൽ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതയും ആദ്യം കണ്ടുമുട്ടിയത് വിരാധൻ എന്ന ക്രൂരനായ രാക്ഷസനെയാണ്. ദണ്ഡകാരണ്യം എന്ന ഭീകരമായ വനത്തിലേക്ക് രാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും പ്രവേശിക്കുന്ന സമയത്താണ് വിരാധൻ എന്ന രാക്ഷസനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നത്. ഈ വനത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തനും ക്രൂരനുമായ രാക്ഷസനായിരുന്നു വിരാധൻ. മനുഷ്യമാംസം ഭക്ഷിക്കുന്ന ആ ഭീകരൻ സീതയെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയപ്പോൾ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും ശക്തിയുടെ പരീക്ഷണ ഘട്ടത്തിലായി. രാമനും ലക്ഷ്മണനും തങ്ങളുടെ വില്ലുകൾ എടുത്ത് രാക്ഷസനെതിരെ അസ്ത്രങ്ങളെയ്തു.
എന്നാൽ, വിരാധന്റെ ശരീരം ഏത് അസ്ത്രമേറ്റാലും തളരാത്ത അത്രയും കഠിനമായിരുന്നു. അസ്ത്രങ്ങൾ അവന്റെ ദേഹത്ത് തുളച്ചു കയറുന്നതിന് പകരം തുണികളിൽ തറയ്ക്കുന്നതുപോലെ നിഷ്പ്രഭമായി പോവുകയായിരുന്നു. അസ്ത്രങ്ങൾ ഫലിക്കുന്നില്ലെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് രാക്ഷസനുമായി മല്ലയുദ്ധം തുടങ്ങി.
തങ്ങളുടെ ദിവ്യശക്തികൾ പൂർണ്ണമായി ഉപയോഗിക്കാതെ, മനുഷ്യന്റെ കായികബലം മാത്രം ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു അവരുടെ പോരാട്ടം. ശക്തമായ പോരാട്ടത്തിനൊടുവിൽ, വിരാധൻ തന്റെ പൂർവ്വജന്മ രഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തി. താൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ തുംബുരു എന്ന ഗന്ധർവ്വനാണെന്നും, കുബേരന്റെ ശാപം കാരണമാണ് രാക്ഷസനായി മാറിയതെന്നും വിരാധൻ പറഞ്ഞു. രാമന്റെ കരങ്ങളാൽ വധിക്കപ്പെട്ടാൽ തനിക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കുമെന്ന് താൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞതായും വിരാധൻ വെളിപ്പെടുത്തി. വിരാധന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, രാമനും ലക്ഷ്മണനും ചേർന്ന് അവനെ കൊന്നില്ല, പകരം ജീവനോടെ നിലത്ത് വലിയൊരു കുഴിയെടുത്ത് അതിൽ കുഴിച്ചിട്ടു. രാക്ഷസനെ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് കൊല്ലാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ, കുഴിച്ചിടുക എന്നതായിരുന്നു വിരാധവധത്തിനുള്ള ഏകമാർഗ്ഗം. ഒടുവിൽ, തങ്ങൾ ദൈവത്തിന്റെ അവതാരങ്ങളാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാതെ തന്നെ ആ രാക്ഷസനെ വധിച്ച്, സീതയെ വീണ്ടെടുത്ത്, അവർ മുന്നോട്ട് പോയി.
വിരാധന്റെ അന്ത്യത്തോടെ, രാമന് ശാപമോക്ഷം നൽകുക എന്ന ലക്ഷ്യവും പൂർത്തിയാവുകയും, സീതയെ സുരക്ഷിതയായി വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെയാണ് രാമൻ വനത്തിലെ ധർമ്മ സംരക്ഷകനായി മുനിമാർക്കിടയിൽ അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുന്നത്. സന്യാസ ജീവിതം നയിക്കുന്ന ഋഷിമാരുമായി രാമൻ പിന്നീട് കൂടിക്കാഴ്ചകൾ നടത്തി. വനത്തിലെ ധർമ്മ സംരക്ഷകനായി രാമനെ അവർ കണ്ടു. മുനിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങൾക്ക് സമാധാനം ഉറപ്പുവരുത്തേണ്ടത് തന്റെ കടമയാണെന്ന് രാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
പിന്നീട്, രാമന്റെ ജീവിതത്തിലെ ദുരന്തങ്ങൾക്ക് തിരികൊളുത്തിയ ഒരു കൂടിക്കാഴ്ച നടന്നു. രാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും പഞ്ചവടിയിലെ ആശ്രമത്തിൽ ശാന്തമായി വസിക്കുന്ന കാലത്താണ്, ലങ്കാധിപതിയായ രാവണന്റെ സഹോദരിയും കാമരൂപിയുമായ ശൂർപ്പണഖ അവിടെ എത്തുന്നത്.
രാമന്റെ സൗന്ദര്യത്തിൽ മോഹിതയായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്തെത്തിയ അവൾക്ക്, പതിവ്രതയായ സീതയെ കണ്ടപ്പോൾ അസൂയയും ക്രോധവും ഉണ്ടായി. സ്വന്തം രാക്ഷസരൂപം മാറ്റി, അതിമനോഹരമായ ഒരു സ്ത്രീയുടെ രൂപം ധരിച്ചാണ് അവൾ രാമന്റെ മുന്നിൽ ചെന്നത്.
ശൂർപ്പണഖ രാമനോട് നേരിട്ട് തന്നെ തന്റെ പ്രണയം വെളിപ്പെടുത്തുകയും തന്നെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. രാമൻ വിനയത്തോടെയും എന്നാൽ ദൃഢമായും ആ അഭ്യർത്ഥന നിരസിച്ചു. താൻ ഏകപത്നീവ്രതനാണ് എന്നും, തന്റെ കൂടെ ഭാര്യയായ സീത ഉള്ളതിനാൽ അവളെ സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും രാമൻ പറഞ്ഞു. എന്നിരുന്നാലും, രാമൻ തമാശയായി ഒരു ഉപായം പറഞ്ഞു: “എന്റെ അനുജൻ ലക്ഷ്മണൻ അവിവാഹിതനാണ് (ചില പാഠഭേദങ്ങളിൽ ഭാര്യയെ പിരിഞ്ഞാണ് വനത്തിൽ വന്നതെന്നും പറയുന്നു). ലക്ഷ്മണൻ ധർമ്മിഷ്ഠനാണ്, നീ അവനെ സമീപിക്കൂ, അവൻ നിന്നെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചേക്കാം”. രാമന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശൂർപ്പണഖ ലക്ഷ്മണന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി. ലക്ഷ്മണൻ രാമനേക്കാൾ കടുപ്പമേറിയ മറുപടിയാണ് നൽകിയത്. താൻ രാമന്റെ ദാസനാണ്, ഭൃത്യന്റെ ഭാര്യയാവുക എന്നത് ശൂർപ്പണഖയെപ്പോലെ ഒരാൾക്ക് യോജിച്ചതല്ല. അതിനാൽ, രാമൻ തന്നെയാണ് നിനക്ക് ഉചിതനായ ഭർത്താവ് എന്ന് പറഞ്ഞ് ലക്ഷ്മണൻ അവളെ തിരികെ രാമന്റെ അടുത്തേക്ക് തന്നെ പറഞ്ഞയച്ചു.
രാമനും ലക്ഷ്മണനും മാറിമാറി അവളെ കളിയാക്കുന്നത് അവൾക്ക് മനസ്സിലായി. ഇത് ശൂർപ്പണഖയെ അത്യധികം പ്രകോപിതയാക്കി. രാമൻ തങ്ങളെ പരിഹസിക്കുകയാണെന്ന് അവൾക്ക് ബോധ്യമായി. അപമാനിതയായ ശൂർപ്പണഖയുടെ ഉള്ളിലെ രാക്ഷസഭാവം ഉണർന്നു.
രാമനോടും ലക്ഷ്മണനോടും പക തീർക്കാൻ അവൾ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ സൗന്ദര്യമാണ് രാമന്റെ സ്നേഹം നേടുന്നതിൽ തടസ്സമെന്ന് ശൂർപ്പണഖ കരുതി. കടുത്ത അസൂയയും ക്രോധവും പൂണ്ട അവൾ, “ഈ വൃദ്ധയായ സ്ത്രീയെ (സീതയെ) തിന്നുകളഞ്ഞാൽ നിനക്ക് എന്നെ ഭാര്യയാക്കാം” എന്ന് പറഞ്ഞ് സീതയെ ആക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞടുത്തു. പ്രിയപ്പെട്ട സീതയ്ക്ക് നേരെ രാക്ഷസി തിരിഞ്ഞപ്പോൾ രാമന് കോപം വന്നു. “ലക്ഷ്മണാ, ഒരു ദുഷ്ടയായവളോട് മൃദുവായി പെരുമാറരുത്. ഇവളെ ശിക്ഷിക്കുക,” എന്ന് രാമൻ കൽപ്പിച്ചു. രാമന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ചതും, ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ വാളെടുത്ത് ശൂർപ്പണഖയുടെ മൂക്കും സ്തനങ്ങളും ഛേദിച്ചു.
ശരീരമാസകലം രക്തം വാർന്ന്, വികൃതമായ രൂപത്തിൽ, ശൂർപ്പണഖ വേദനയോടെ അലറിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അവിടെനിന്നും ഓടിമറഞ്ഞു. ശൂർപ്പണഖയുടെ ഈ അംഗഭംഗമാണ് രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തമായ സീതാപഹരണത്തിന് കാരണമായത്. ഇത് ഒരു രാക്ഷസിക്ക് നൽകാവുന്ന ഏറ്റവും വലിയ അപമാനമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
ശരീരം വികൃതമാക്കപ്പെട്ട ശൂർപ്പണഖ ആദ്യം പരാതിയുമായി ചെന്നത് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഭരണാധികാരികളായ തന്റെ സഹോദരന്മാരായ ഖരന്റെയും ദൂഷണന്റെയും അടുത്താണ്.
രാമനോടും ലക്ഷ്മണനോടും പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരുമായി അവർ പഞ്ചവടിയിലേക്ക് ഇരച്ചെത്തി. അന്ന്, ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും വലിയ യുദ്ധങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു അത്. രാമൻ ഒറ്റയ്ക്ക് ഈ പതിനാലായിരം രാക്ഷസസൈന്യത്തെ നേരിട്ടു.
രാമന്റെ വില്ലായ കോദണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് പറന്നുപോയ ഓരോ അസ്ത്രവും ധർമ്മത്തിന്റെ അഗ്നിയായി രാക്ഷസന്മാരെ ചുട്ടെരിച്ചു. ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ രാമൻ വിജയിച്ചു, പക്ഷേ ഇത് ലങ്കാധിപതിയായ രാവണന്റെ മനസ്സിൽ രാമനോടുള്ള ശത്രുതയുടെ വിത്ത് പാകി.
ശൂർപ്പണഖ ലങ്കയിൽ ചെന്ന് സഹോദരനായ രാവണന്റെ മുന്നിൽ പരിഭ്രാന്തയായി തന്റെ ദുരവസ്ഥ വിവരിച്ചു.
രാമന്റെ അപാരമായ ശക്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള അവളുടെ വാക്കുകളെക്കാൾ, സീതയുടെ സൗന്ദര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വർണ്ണന രാവണന്റെ മനസ്സിൽ ആർത്തിയുടെ അഗ്നി പടർത്തി. രാവണൻ തന്റെ അമ്മാവനായ മാരീചനെ സമീപിച്ചു. മാരീചൻ രാമന്റെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് ബോധവാനായിരുന്നതിനാൽ രാവണനെ പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, രാവണന്റെ പിടിവാശിക്ക് മുന്നിൽ അയാൾക്ക് വഴങ്ങേണ്ടിവന്നു.
സീതാപഹരണത്തിനായി, മാരീചൻ സ്വർണ്ണമാനിന്റെ രൂപമെടുത്ത് രാമന്റെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. മായാമാനിന്റെ സൗന്ദര്യം കണ്ടപ്പോൾ സീത മോഹിതയായി. “നാഥാ, ഈ മാനിനെ കണ്ടില്ലേ? എത്ര മനോഹരമാണ്! ഇതിനെ പിടിച്ചാൽ ഇത് നമുക്ക് ആശ്രമത്തിൽ ഒരു കളിത്തോഴനായി ഉണ്ടാകും. ഇല്ലെങ്കിൽ ഇതിന്റെ സ്വർണ്ണത്തോൽ നമുക്ക് സൂക്ഷിക്കാം” എന്ന് പറഞ്ഞ് സീത രാമനോട് അതിനെ പിടിച്ചു നൽകാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു.
ആദ്യമൊന്നും രാമന് അതിനോട് താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ഭാര്യയുടെ ആഗ്രഹം നിരസിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാലും, ആ മാനിന്റെ അസാധാരണമായ സൗന്ദര്യത്തിൽ സംശയം തോന്നിയതിനാലും, അതിനെ ജീവനോടെ പിടിക്കാൻ രാമൻ തീരുമാനിച്ചു. മാനിനെ പിടിക്കാൻ പുറപ്പെടുന്നതിന് മുൻപ് രാമൻ അനുജനായ ലക്ഷ്മണനോട് പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരുകാര്യം കൽപ്പിച്ചു: “നീ ഈ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ നിൽക്കണം. എന്ത് സംഭവിച്ചാലും സീതയെ വിട്ട് ഒരടി പോലും പുറത്തേക്ക് പോകരുത്. അവൾക്ക് സംരക്ഷണം നൽകേണ്ടത് നിന്റെ കടമയാണ്.”
മാനിനെ പിന്തുടർന്ന് രാമൻ ഏറെ ദൂരം വനത്തിലേക്ക് കടന്നുപോയി. ഒടുവിൽ മാനിനെ പിടിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി രാമൻ അതിനെ അമ്പെയ്തു വീഴ്ത്തി.
മാരീചൻ മരിക്കുന്നതിന് മുൻപ്, രാവണന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, രാമന്റെ ശബ്ദത്തിൽ “ഹാ സീതേ, ഹാ ലക്ഷ്മണാ” എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിച്ചു. ആശ്രമത്തിൽ ഈ നിലവിളി കേട്ട സീത പരിഭ്രാന്തയായി. “ലക്ഷ്മണാ, നിന്റെ ജ്യേഷ്ഠൻ അപകടത്തിലാണ്! അദ്ദേഹത്തെ രക്ഷിക്കാൻ വേഗം പോകണം!” എന്ന് സീത ലക്ഷ്മണനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ലക്ഷ്മണൻ ധർമ്മബോധത്തോടെ പറഞ്ഞു: “ദേവീ, എന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ശബ്ദമല്ലിത്. ഇത്രയും വലിയ ശക്തിയുള്ള രാമന് ഒരു അപകടവും സംഭവിക്കില്ല. ഇത് രാക്ഷസന്മാരുടെ ഏതെങ്കിലും മായയാകാം. രാമന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ച് ഞാൻ നിങ്ങളെ വിട്ട് പോകില്ല.”
ലക്ഷ്മണൻ വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ, ദുഃഖവും ഭയവും കൊണ്ട് വിവശയായ സീത, ലക്ഷ്മണനെ കഠിനമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് വേദനിപ്പിച്ചു.
രാമന് അപകടം പറ്റിയെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും പോകാത്തത് ലക്ഷ്മണൻ സീതയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ടാണോ എന്ന് വരെ സീത ചോദിച്ചു. ഈ അധിക്ഷേപം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ, ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖിതനായി. ഒടുവിൽ, സീതയ്ക്ക് ചുറ്റും ഒരു മായാവര (ലക്ഷ്മണരേഖ) വരച്ച്, ഈ രേഖ കടന്ന് പുറത്തുപോകരുതെന്ന് കർശനമായി ഉപദേശിച്ച ശേഷം, ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ അന്വേഷിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോയി.
ആശ്രമത്തിൽ സീത ഒറ്റയ്ക്കാണെന്ന് ഉറപ്പായ നിമിഷം, രാവണൻ തഞ്ചത്തിൽ അങ്ങോട്ട് എത്തി. രാവണൻ ഒരു വൃദ്ധനായ സന്യാസിയുടെ വേഷം ധരിച്ചു. ആശ്രമത്തിന്റെ പുറത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് ഭിക്ഷ യാചിച്ചു. ലക്ഷ്മണരേഖ കാരണം സീതയ്ക്ക് പുറത്തുപോകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
“അല്ലയോ സന്യാസി, ദയവായി അകത്തേക്ക് വന്ന് ഭിക്ഷ സ്വീകരിക്കുക” എന്ന് സീത അകത്ത് നിന്ന് പറഞ്ഞു. എന്നാൽ, രാവണൻ പുറത്ത് നിൽക്കുകയും, “തപസ്വി പുറത്ത് നിന്ന് ഭിക്ഷ വാങ്ങില്ല” എന്ന് പറയുകയും ചെയ്തു. ധർമ്മബോധം കാരണം, സന്യാസിക്ക് ഭിക്ഷ നൽകേണ്ടത് തന്റെ കടമയാണെന്ന് കരുതി സീത ലക്ഷ്മണരേഖ കടന്ന് പുറത്തുവന്നു.
സീത പുറത്തുവന്ന നിമിഷം, രാവണൻ തന്റെ യഥാർത്ഥ രാക്ഷസരൂപം വെളിപ്പെടുത്തി. സീതയെ ബലമായി പിടികൂടി, രഥത്തിൽ കയറ്റി ആകാശത്തിലൂടെ ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നു.
രാവണൻ സീതയുമായി ആകാശത്തിലൂടെ പറന്നുപോകുന്നതിനിടെ, ജടായു എന്ന പക്ഷിശ്രേഷ്ഠൻ ആ ദൃശ്യം കണ്ടു. തന്റെ സുഹൃത്തായ ദശരഥന്റെ മരുമകളാണ് സീതയെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ജടായു, രാവണനെ തടയാൻ പറന്നുചെന്നു. ധീരനായ ജടായു രാവണനുമായി ശക്തമായി പോരാടി. രാവണന്റെ രഥം തകർന്നു, രാക്ഷസനെ മുറിവേൽപ്പിച്ചു.
എന്നാൽ, രാവണന്റെ വാളായ ചന്ദ്രഹാസത്തിന് മുന്നിൽ ജടായുവിന് അധിക നേരം പിടിച്ചുനിൽക്കാനായില്ല. രാവണൻ ജടായുവിന്റെ ചിറകുകൾ വെട്ടിമാറ്റി. ചിറകറ്റ് വീണ ജടായു, രാമൻ വരുമ്പോൾ വിവരം അറിയിക്കാനായി മാത്രം, ആസന്നമായ മരണം താങ്ങിപ്പിടിച്ച് നിലത്തുവീണു കിടന്നു.
സീതയെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ രാമനും ലക്ഷ്മണനും തിരികെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തുന്നതോടെയാണ് ഈ സംഭവം പൂർണ്ണമാകുന്നത്.
സീതയെ നഷ്ടപ്പെട്ട രാമന്റെ കണ്ണുനീരിലാണ് ആരണ്യകാണ്ഡം അവസാനിക്കുന്നത്. ഈ സംഭവം ഒരു യുദ്ധത്തിനുള്ള കളമൊരുക്കുകയും, ഭഗവാന്റെ അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കാൻ വഴി തുറക്കുകയും ചെയ്തു.
