പ്രേമത്തിൻ്റെയും വിസ്മയത്തിൻ്റെയും കവിതയായി വെണ്ണക്കല്ലിൽ കൊത്തിയെടുത്ത താജ്മഹൽ, ലോകത്തിന്റെ ഏഴ് അത്ഭുതങ്ങളിൽ ഒന്നായി തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ആഗ്രയിൽ യമുനാ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ അനശ്വര സ്മാരകം, കേവലം ഒരു കെട്ടിട സമുച്ചയമല്ല, മറിച്ച് മുഗൾ ചക്രവർത്തിയായ ഷാജഹാൻ തൻ്റെ പ്രിയ പത്നി മുംതാസ് മഹലിനോടുള്ള അളവറ്റ സ്നേഹത്തിൻ്റെയും ഓർമ്മയുടെയും പ്രതീകമായി പണി കഴിപ്പിച്ച ഒരു മനോഹര സ്വപ്നമാണ്. പേർഷ്യൻ, ഇസ്ലാമിക, ഇന്ത്യൻ, ഓട്ടോമൻ ശൈലികൾ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച താജ്മഹലിന്റെ വാസ്തുവിദ്യാ മികവ് ലോകത്തെ ഇന്നും അമ്പരപ്പിക്കുന്നു.
ഏകദേശം 1631-ൽ ആരംഭിച്ച ഇതിൻ്റെ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ ഇരുപതിലേറെ വർഷമെടുത്തു, ഇരുപതിനായിരത്തിലധികം തൊഴിലാളികളും വിദഗ്ദ്ധരും ഇതിനായി രാപകൽ പ്രയത്നിച്ചു. വെളുത്ത മാർബിളാണ് പ്രധാന നിർമ്മാണ വസ്തുവായി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്, എന്നാൽ ഈ മാർബിളിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് അമൂല്യ കല്ലുകളും രത്നങ്ങളും ഉൾച്ചേർത്തിരിക്കുന്നു. ഈ ഉൾച്ചേർക്കൽ രീതി (Pietra Dura) താജ്മഹലിന് സവിശേഷമായ ഒരു തിളക്കം നൽകുന്നു. സൂര്യപ്രകാശത്തിൻ്റെ തീവ്രത മാറുന്നതിനനുസരിച്ച് താജ്മഹലിന്റെ നിറത്തിലും വ്യത്യാസം വരുന്നു എന്നത് ഒരു അത്ഭുതമാണ്; പ്രഭാതത്തിൽ ഇളം റോസ് നിറത്തിലും, സന്ധ്യയിൽ സ്വർണ്ണ വർണ്ണത്തിലും, നിലാവുള്ള രാത്രികളിൽ ക്ഷീരധാര പോലെ വെള്ളനിറത്തിലും ഈ സ്മാരകം കാണപ്പെടുന്നു.
താജ്മഹലിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്തുള്ള പ്രധാന ശവകുടീരം ഒരു സമമിതി (Symmetry) പാലിച്ചാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്, അതിൻ്റെ ഇരുവശങ്ങളിലുമായി ചുവന്ന മണൽക്കല്ലിൽ നിർമ്മിച്ച പള്ളിയും (മസ്ജിദ്) അതിഥികൾക്കായുള്ള മറുപുറത്തെ കെട്ടിടവും നിലകൊള്ളുന്നു. വിശാലമായ പൂന്തോട്ടങ്ങളും ജലധാരകളും ഈ സമുച്ചയത്തിൻ്റെ സൗന്ദര്യം ഇരട്ടിയാക്കുന്നു. താജ്മഹൽ സന്ദർശിക്കുന്ന ഓരോ സഞ്ചാരിയും, ഷാജഹാൻ തൻ്റെ പ്രിയതമയോടുള്ള പ്രണയം എത്രമാത്രം ആഴത്തിലായിരുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും, ഈ കലാവിസ്മയത്തിൻ്റെ മുൻപിൽ നമ്രശിരസ്കരാവുകയും ചെയ്യുന്നു. കാലം മായ്ക്കാത്ത സ്നേഹത്തിൻ്റെയും വാസ്തുവിദ്യയുടെയും ഒരു നിത്യസാക്ഷ്യമായി താജ്മഹൽ യമുനയുടെ തീരത്ത് തലമുറകളോളം നിലനിൽക്കുന്നു.
താജ്മഹൽ പ്രണയത്തിന്റെ നിത്യവിസ്മയമായി ലോകം ആരാധിക്കുമ്പോൾ, അതിൻ്റെ വെളുത്ത മാർബിൾ ഭിത്തികൾക്കുള്ളിൽ കാലം ഒളിപ്പിച്ച ചില ഇരുണ്ട യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളോ ഐതിഹ്യങ്ങളോ ചരിത്ര താളുകളിൽ ചോദ്യചിഹ്നങ്ങളായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ഈ സ്മാരകത്തിൻ്റെ പിറവി കേവലം പ്രണയത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല, മറിച്ച് മുഗൾ ഭരണകൂടത്തിൻ്റെ അധികാരത്തിൻ്റെയും, അതിലുപരി അസംഖ്യം മനുഷ്യരുടെ കഷ്ടപ്പാടുകളുടെയും കഥ കൂടിയാണ് അത് പറയുന്നത്.
താജ്മഹലിൻ്റെ നിർമ്മാണത്തിനായി ഇരുപത് വർഷത്തിലധികം തുടർച്ചയായി പണിയെടുത്ത പതിനായിരക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികളുടെ ദുരിതമാണ് ഇതിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരധ്യായം. കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ, തുച്ഛമായ വേതനത്തിൽ (ചിലപ്പോൾ വേതനം ഇല്ലാതെയും) അവർ നടത്തിയ അധ്വാനം ഈ സ്മാരകത്തിന്റെ ഓരോ ചുവരിലും ഉണ്ട്. ഈ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായ ശേഷം, ഭാവിയിൽ ഇതിന് സമാനമായ ഒരു നിർമ്മിതിയും ഉണ്ടാവാതിരിക്കാൻ, പ്രധാന ശില്പികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുടെ കൈകൾ ഛേദിക്കാൻ ഷാജഹാൻ ഉത്തരവിട്ടു എന്നൊരു കഥ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ഇത് ചരിത്രപരമായി സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒരു ഐതിഹ്യമായിരിക്കാമെങ്കിലും, ഈ കഥ അക്കാലത്തെ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ക്രൂരമായ മനോഭാവത്തെയാണ് വരച്ചുകാട്ടുന്നത്.
കൂടാതെ, താജ്മഹലിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനായി മുഗൾ ഖജനാവിൻ്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ചെലവഴിച്ചത് രാജ്യത്തിൻ്റെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയെ പ്രതികൂലമായി ബാധിച്ചു എന്ന വിമർശനവും ശക്തമായിരുന്നു. പൊതുജനക്ഷേമത്തിനായി ഉപയോഗിക്കേണ്ട പണം ഒരൊറ്റ സ്മാരകത്തിനായി ചെലവഴിച്ചത് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഒരു തർക്കവിഷയമാണ്. ഇതിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിവാദം, താജ്മഹൽ ഒരു മുസ്ലീം ശവകുടീരം അല്ലെന്നും, മറിച്ച് മുമ്പ് അവിടെ നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു പുരാതന ശിവക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ (തേജ് മഹാലയ) മുകളിലോ അല്ലെങ്കിൽ അത് മാറ്റിപ്പണിതോ ആണ് ഈ സ്മാരകം പണിതതെന്നുമുള്ള ചില വാദങ്ങളാണ്. ഈ വാദത്തിന് വ്യക്തമായ ചരിത്രപരമായ അടിത്തറയില്ലെങ്കിലും, ഇത് ഇന്നും വലിയ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾക്കും നിയമപരമായ തർക്കങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നുണ്ട്. ഇങ്ങനെ, പ്രണയത്തിൻ്റെ മനോഹാരിതയിൽ തിളങ്ങിനിൽക്കുന്ന താജ്മഹൽ, അധികാരത്തിൻ്റെയും, തൊഴിലാളികളുടെ വിയർപ്പിൻ്റെയും, ചരിത്രപരമായ അവകാശവാദങ്ങളുടെയും ചില കറുത്ത രേഖകൾ പേറുന്നുണ്ട്.
