യുദ്ധകാണ്ഡം: രാവണവധവും സീതാവീണ്ടെടുപ്പും

അയോധ്യാപതിയായ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ്റെയും ലങ്കാധിപതിയായ രാവണൻ്റെയും സൈന്യങ്ങൾ മുഖാമുഖം വന്ന ആ നിമിഷത്തിൽ, യുദ്ധകാണ്ഡം ആരംഭിക്കുന്നു.

വാക്കുകളില്ല, ഇനി തീയാണ് പ്രതികാരം!

കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്ന് സീതയെ തേടി പുറപ്പെട്ട വാനരപ്പട, അലകടലിൻ്റെ തീരത്ത് എത്തിച്ചേർന്നു. മുന്നിൽ ആഴമേറിയ സമുദ്രം. അക്കരെ, രാവണൻ്റെ സ്വർണ്ണലങ്ക! ലക്ഷ്മണൻ്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം, വാഴ്‍ച്ചയിൽ നിന്ന് ഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ട വിഭീഷണനെ രാമൻ കൈക്കൊണ്ടത് ധർമ്മത്തിൻ്റെ ആദ്യവിജയമായി.

സീതാദേവിയെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി ലക്ഷ്മണൻ, സുഗ്രീവൻ, ഹനുമാൻ തുടങ്ങിയവരോടൊപ്പം വാനരസേനയും രാമനും ദക്ഷിണസമുദ്രത്തിൻ്റെ തീരത്തെത്തി. മുന്നിൽ, വൻകരയെയും ലങ്കയെയും വേർതിരിക്കുന്ന ആഴമേറിയ കടൽ. ആദ്യം, രാമൻ സമുദ്രദേവനായ വരുണൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് വഴി തരണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് മൂന്ന് ദിവസത്തേക്ക് ദർഭപ്പുല്ലിൽ ശയിച്ച് തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു. എന്നാൽ, വരുണൻ പ്രത്യക്ഷനാകാത്തതിൽ കോപം പൂണ്ട രാമൻ, സമുദ്രം വറ്റിച്ചുകളയുവാനായി തൻ്റെ കയ്യിലെ ശക്തമായ അസ്ത്രം എടുത്ത് ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. ഈ സമയത്താണ് വരുണദേവൻ ഭയപ്പെട്ട് രാമൻ്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്.

“അങ്ങയുടെ അസ്ത്രശക്തിയാൽ എന്നെ വറ്റിക്കാൻ കഴിയും, എന്നാൽ അത് എൻ്റെ ധർമ്മത്തെ തകർക്കും. അതിനാൽ, അങ്ങ് എന്നിലൂടെ പാലം നിർമ്മിക്കുക. എൻ്റെ ജലനിരപ്പ് പാലത്തെ താങ്ങി നിർത്താം,” എന്ന് വരുണൻ അപേക്ഷിച്ചു. ഒപ്പം, പാലം നിർമ്മിക്കാൻ കഴിവുള്ള രണ്ടുപേരെപ്പറ്റി വരുണൻ രാമനെ അറിയിച്ചു: നളനും നീലനും.വാനരസേനയിലെ പ്രധാനികളായിരുന്ന നളനും നീലനും വിശ്വകർമ്മാവിൻ്റെ പുത്രന്മാരായിരുന്നു. നളൻ്റെയും നീലൻ്റെയും നേതൃത്വത്തിൽ, നളന് ലഭിച്ച വരസിദ്ധി ഉപയോഗിച്ച്, പർവ്വതങ്ങളും വൻമരങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ രാമസേതു നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. നളന്, താൻ തൊടുന്ന എന്തു വസ്തുവും വെള്ളത്തിൽ പൊങ്ങിക്കിടക്കാനുള്ള വരം ലഭിച്ചിരുന്നു. ശക്തരും വലിയവരുമായ വാനരന്മാർ അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന വലിയ പർവ്വതങ്ങളും മരങ്ങളും വൻ പാറക്കെട്ടുകളും വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു. ഈ പാറകളും മരങ്ങളും നളനും നീലനും കൂട്ടാളികളും ചേർന്ന് രാമേശ്വരത്തിനും ലങ്കയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള സമുദ്രത്തിൽ നിരത്തി. നളൻ്റെയും നീലൻ്റെയും കൈകൾ സ്പർശിച്ചതിനാൽ ഭാരമേറിയ പാറകൾ പോലും വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങാതെ പൊങ്ങിക്കിടന്നു. വളരെ കുറഞ്ഞ സമയം കൊണ്ട്, കേവലം അഞ്ചു ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ, വാനരസേനയുടെ കഠിനാധ്വാനത്തിൻ്റെ ഫലമായി ഈ ബൃഹത്തായ പാലം പൂർത്തിയാക്കി.

ആ സേതുവിലൂടെ ലക്ഷോപലക്ഷം വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും സമുദ്രം കടന്ന് ലങ്കയിലേക്ക് മാർച്ച് ചെയ്തു.

വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ലങ്ക വളഞ്ഞതോടെ യുദ്ധത്തിൻ്റെ കാഹളം മുഴങ്ങി.

യുദ്ധത്തിൻ്റെ ആദ്യ ഘട്ടത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് അദൃശ്യനായി നിന്നാണ് രാമൻ്റെയും ലക്ഷ്മണൻ്റെയും നേർക്ക് അസ്ത്രങ്ങൾ അയച്ചത്. ആകാശത്ത് മറഞ്ഞുനിന്ന് ആക്രമിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അവനെ നേരിട്ട് എതിർക്കാൻ രാമനും ലക്ഷ്മണനും കഴിഞ്ഞില്ല. ഈ അവസരത്തിലാണ് ഇന്ദ്രജിത്ത് ദേവന്മാരെപ്പോലും ബന്ധിക്കാൻ കഴിവുള്ള സർപ്പാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചത്.

ആയിരക്കണക്കിന് വിഷസർപ്പങ്ങൾ രൂപം പൂണ്ട് വന്ന് രാമൻ്റെയും ലക്ഷ്മണൻ്റെയും ശരീരത്തെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കി. നാഗാസ്ത്രത്തിൻ്റെ ശക്തിയിൽ രാമനും ലക്ഷ്മണനും ബോധരഹിതരായി യുദ്ധക്കളത്തിൽ വീണു. ഇരുവരും മരിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിച്ച് ഇന്ദ്രജിത്തും രാവണനും സന്തോഷിച്ചു. എന്നാൽ, ഈ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും മോചിപ്പിച്ചത് മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ വാഹനമായ ഗരുഡനായിരുന്നു. സർപ്പങ്ങൾ ഗരുഡനെ ഭയപ്പെടുന്നതിനാൽ, ഗരുഡൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ എത്തിയ ഉടൻ തന്നെ നാഗാസ്ത്രത്തിൻ്റെ ബന്ധനം അഴിഞ്ഞുപോവുകയും, രാമനും ലക്ഷ്മണനും ബോധം വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു.

നാഗാസ്ത്രപ്രയോഗത്തിൽ പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും ഇന്ദ്രജിത്ത് വീണ്ടും ശക്തമായി യുദ്ധക്കളത്തിൽ എത്തി. യുദ്ധക്കളത്തിൽ, സീതയെപ്പോലെ രൂപമാറ്റം വരുത്തിയ ഒരു മായാസീതയെ കൊണ്ടുവരികയും വാനരന്മാരുടെ മുന്നിലിട്ട് അവളെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. സീത കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന് വിശ്വസിച്ച് വാനരസേന ദുഃഖിതരാവുകയും രാമൻ തളരുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, ഇത് ഇന്ദ്രജിത്തിൻ്റെ മായയാണെന്ന് വിഭീഷണൻ രാമനെ മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുത്തു. ഇന്ദ്രജിത്ത് അടുത്തതായി ഒരു രഹസ്യയാഗം ചെയ്ത് കൂടുതൽ ശക്തി നേടാൻ പോകുകയാണെന്നും, യാഗം പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപ് അവനെ തടയുകയും വധിക്കുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ വിജയം നേടാൻ കഴിയൂ എന്നും വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു. രാമൻ്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും മറ്റ് വാനരപ്രധാനികളും ചേർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് ഹോമം ചെയ്തിരുന്ന നികുംഭില എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് അതിക്രമിച്ചു കടന്നു. ലക്ഷ്മണനാണ് ഇന്ദ്രജിത്തിനെ നേരിട്ടത്. യാഗം മുടങ്ങിയതുകൊണ്ട് മായാവിദ്യകൾക്ക് പൂർണ്ണ ശക്തി ലഭിക്കാതെ പോയ ഇന്ദ്രജിത്ത്, ലക്ഷ്മണനുമായി ഘോരമായി ഏറ്റുമുട്ടി. ലക്ഷ്മണൻ്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ ഇന്ദ്രജിത്തിന് പലപ്പോഴും പിഴവുകൾ വരുത്തി. അവസാനം, അതിശക്തമായ ഒരു അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് ലക്ഷ്മണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിൻ്റെ ശിരസ്സറുത്തു.

രാവണൻ്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനും ശക്തനുമായ പുത്രൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് കൊല്ലപ്പെട്ടത് ലങ്കാ സൈന്യത്തിൻ്റെ ആത്മവിശ്വാസം പൂർണ്ണമായും തകർത്തു. ഈ വിജയം രാമൻ്റെ സൈന്യത്തിന് വലിയ ഊർജ്ജം നൽകി.

അടുത്ത ഊഴം രാവണൻ്റെ സഹോദരനും ഭീമാകാരനുമായ കുംഭകർണ്ണൻ്റേതായിരുന്നു. മാസങ്ങളോളം ഉറങ്ങിക്കിടന്നിരുന്ന അവൻ ഉണർന്നെണീറ്റ് യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയത് വാനരസേനയെ നടുക്കി. കുംഭകർണ്ണന് ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വരമാണ് ആറുമാസം തുടർച്ചയായി ഉറങ്ങാനുള്ള ശാപം/വരം. അവൻ്റെ ഊഴം എത്തുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ, ഉറക്കത്തിലായിരുന്ന കുംഭകർണ്ണനെ രാവണൻ്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം രാക്ഷസന്മാർക്ക് ഉണർത്തേണ്ടി വന്നു. ഭീമാകാരനായ കുംഭകർണ്ണനെ ഉണർത്താൻ വലിയ മുരശ് മുഴക്കുകയും, ശംഖുകൾ ഊതുകയും, ആനകളെക്കൊണ്ട് ചവിട്ടിക്കുകയും, അവസാനം വലിയ പാത്രങ്ങളിൽ നിറച്ച ഭക്ഷണം അവൻ്റെ വായിൽ ഒഴിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിനെല്ലാം ഒടുവിൽ കുംഭകർണ്ണൻ ഉണർന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് വാനരന്മാരെ ഒറ്റക്ക് നിലംപരിശാക്കിയ ആ ഭീകരനെ നേരിടാൻ രാമൻ സ്വയം എത്തി. രാമൻ്റെ ഒന്നിനുപിറകെ ഒന്നായ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് കൈകളും കാലുകളും ഛേദിക്കപ്പെട്ട്, അവസാനം കുംഭകർണ്ണൻ്റെ ശിരസ്സ് അറ്റു വീണപ്പോൾ ലങ്ക ആർത്തനാദമുയർത്തി.

യുദ്ധവിവരം അറിഞ്ഞ കുംഭകർണ്ണൻ ആദ്യം തന്നെ രാവണൻ്റെ ദുഷ്‌ചെയ്തികളെയും സീതാഹരണത്തെയും വിമർശിച്ചു. രാമൻ ധർമ്മിഷ്ഠനാണെന്നും സീതയെ തിരിച്ചു നൽകുന്നതാണ് ഉചിതമെന്നും അവൻ ഉപദേശിച്ചു. എന്നാൽ സഹോദരനോടുള്ള സ്നേഹവും കടപ്പാടും കാരണം, രാവണൻ്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം കുംഭകർണ്ണൻ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ തയ്യാറെടുത്തു.

കുംഭകർണ്ണൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതോടെ രാമൻ്റെ സൈന്യം ഭയന്നു വിറച്ചു. അവനെ കണ്ടതോടെ വാനരസേന ഭയന്ന് ഓടി. അവൻ ഒരൊറ്റ ശ്വാസത്തിൽ നിരവധി വാനരന്മാരെ അകത്താക്കുകയും, ബാക്കിയുള്ളവരെ ചവിട്ടിയരക്കുകയും ശൂലം ഉപയോഗിച്ച് കൊന്നൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. വാനരസേനയുടെ പ്രമുഖരായ അംഗങ്ങളായ നീലൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ തുടങ്ങിയവർക്ക് പോലും അവനെ നേരിടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. കുംഭകർണ്ണൻ സുഗ്രീവനുമായി ഏറ്റുമുട്ടി, അവനെ ബോധരഹിതനാക്കി കയ്യിലെടുത്ത് ലങ്കയിലേക്ക് പോവുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ ബോധം വീണ്ടെടുത്ത സുഗ്രീവൻ ഒരു തക്കത്തിന് കുംഭകർണ്ണൻ്റെ ചെവി കടിച്ചെടുക്കുകയും മൂക്കിൽ മുറിവുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്ത് രക്ഷപ്പെട്ടു.

സാധാരണ വാനരവീരന്മാർക്കോ ലക്ഷ്മണനോ കുംഭകർണ്ണനെ നേരിടാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ശ്രീരാമൻ നേരിട്ട് യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് എത്തി. രാമനും കുംഭകർണ്ണനും തമ്മിൽ അതിശക്തമായ പോരാട്ടം നടന്നു. കുംഭകർണ്ണൻ തൻ്റെ കൈകളിൽ കിട്ടിയ പാറകളും വൃക്ഷങ്ങളും രാമന് നേരെ എറിഞ്ഞു, എന്നാൽ രാമൻ്റെ ബാണങ്ങളേറ്റ് അതെല്ലാം നടുവെ പിളർന്നു.

രാമൻ്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ കുംഭകർണ്ണൻ്റെ കയ്യിലെ ശൂലം തകർത്തു. പിന്നീട്, രാമൻ തൻ്റെ ശക്തമായ അസ്ത്രങ്ങളാൽ കുംഭകർണ്ണൻ്റെ ഓരോ കൈകളും കാലുകളും ഛേദിച്ചു. ഒടുവിൽ, കൈകളും കാലുകളും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഭീകരമായി അലറി വിളിച്ച കുംഭകർണ്ണൻ്റെ ശിരസ്സ് അറുത്തെടുക്കുന്നതിനായി രാമൻ ഇന്ദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. തീജ്വാലകൾ പോലെ പറന്ന അസ്ത്രം കുംഭകർണ്ണൻ്റെ ഭീമാകാരമായ ശിരസ്സ് ഛേദിച്ചു. ആ വലിയ ശിരസ്സ് കടലിൽ വീണു. കുംഭകർണ്ണൻ്റെ പതനം ലങ്കാ സൈന്യത്തിന് കനത്ത തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. തൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ സഹോദരൻ മരിച്ചതോടെ രാവണൻ വലിയ ദുഃഖത്തിലാകുകയും യുദ്ധം കൂടുതൽ വ്യക്തിപരമാവുകയും ചെയ്തു.

തൻ്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരെല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട രാവണൻ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് കോപാന്ധനായി തിരിച്ചു വന്നു. രാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഉച്ചസ്ഥായിയിലെത്തി. തൻ്റെ സൈന്യത്തിലെ ഏറ്റവും കരുത്തരായവരെയെല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട രാവണൻ, തൻ്റെ ഏറ്റവും മികച്ച രഥത്തിൽ കയറി, എല്ലാ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച് യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് പ്രവേശിച്ചു.

രാവണൻ്റെ വരവ് രാക്ഷസ സൈന്യത്തിന് വീണ്ടും ആത്മവിശ്വാസം നൽകി. രാവണൻ വാനരന്മാരെയും രാമസേനയിലെ പ്രധാനികളെയും തൻ്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് നേരിട്ടു, ഭീകരമായ നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തി. യുദ്ധം കൊടുമ്പിരി കൊണ്ടിരിക്കെ, രാവണൻ്റെ ശക്തിക്ക് മുന്നിൽ രാമന് ക്ഷീണം സംഭവിക്കുന്നത് കണ്ട ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രൻ്റെ തേരാളിയായ മാതലിയെ രാമൻ്റെ സഹായത്തിനായി അയച്ചു. മാതലി തേരുമായി രാമൻ്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും, രാമൻ ആ തേരിലേറി രാവണനോട് ഏറ്റുമുട്ടുകയും ചെയ്തു. രാവണൻ രാമന് ഒട്ടും പിന്നിലായിരുന്നില്ല. ഇരുവരും തങ്ങളുടെ കയ്യിലുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ മാറി മാറി പ്രയോഗിച്ചു. തീജ്വാലകൾ പോലെയും, സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെയും, കാറ്റും ഇടിമിന്നലും പോലെയും അസ്ത്രങ്ങൾ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി.

രാവണൻ്റെ പത്ത് ശിരസ്സുകളും രാമൻ്റെ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഛേദിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വരസിദ്ധി കാരണം, ഒരു തല മുറിഞ്ഞാൽ ഉടൻ തന്നെ മറ്റൊന്ന് ആ സ്ഥാനത്ത് കിളിർത്തു വന്നു. ഇത് രാമനെ പോലും ഒരു നിമിഷം അമ്പരപ്പിച്ചു.

രാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടന്നത് വെറുമൊരു യുദ്ധമായിരുന്നില്ല, ധർമ്മവും അധർമ്മവും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടമായിരുന്നു. തലകൾ മുറിച്ചിട്ടും രാവണൻ മരിക്കുന്നില്ല എന്ന് കണ്ട രാമൻ്റെ അരികിൽ വിഭീഷണൻ ഓടിയെത്തി. നാഭിയിലാണ് രാവണൻ അമൃത് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നും, അവിടെ അസ്ത്രം തറച്ചാൽ മാത്രമേ അവൻ മരിക്കുകയുള്ളൂ എന്നും വിഭീഷണൻ രാമനെ അറിയിച്ചു. വിഭീഷണൻ്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാമൻ തൻ്റെ കയ്യിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ആയുധമായ, ബ്രഹ്മാവ് ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്ത ബ്രഹ്മാസ്ത്രം എടുത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലി.

തീജ്വാലകൾ പുറപ്പെടുവിച്ചുകൊണ്ട് പറന്ന ബ്രഹ്മാസ്ത്രം, രാവണൻ്റെ കവചം ഭേദിച്ച്, അവൻ്റെ നാഭിയിൽ തുളച്ചുകയറി. അമൃതിൻ്റെ ശക്തി നശിച്ചതോടെ രാവണൻ്റെ ജീവൻ നിലച്ചു. രാവണൻ്റെ പത്ത് ശിരസ്സുകളും ഇരുപത് കൈകളും വീണ്ടും നിലംപതിച്ചു. അധർമ്മത്തിൻ്റെ പ്രതീകമായ ലങ്കാധിപതി യുദ്ധക്കളത്തിൽ വീണു മരിച്ചു.

അഹങ്കാരത്തിൻ്റെയും അധർമ്മത്തിൻ്റെയും പ്രതീകമായ ലങ്കാധിപതി രാവണൻ്റെ മരണം ലങ്കാവാസികൾക്ക് പോലും ആശ്വാസമായി. അതിനുശേഷം രാമൻ വിഭീഷണനെ ലങ്കാധിപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും.

ശേഷം, ഹനുമാൻ പോയി സീതയെ രാമൻ്റെ അടുത്തേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നു.

പുനഃസമാഗമത്തിൽ സീത സന്തോഷത്തോടും സ്നേഹത്തോടും രാമനെ നോക്കുമ്പോൾ, രാമന്റെ വാക്കുകൾ സീതയെ ഞെട്ടിക്കുന്നു. രാമൻ സീതയെ നോക്കി ദേഷ്യത്തോടെയും വൈരാഗ്യത്തോടെയും സംസാരിക്കുന്നു. തന്റെ ദൗത്യം ക്ഷത്രിയ ധർമ്മം പാലിക്കുന്നതിനും, അപമാനം മാറ്റുന്നതിനും, രാവണനെ വധിക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയായിരുന്നു എന്നും, സീതയെ തിരിച്ചെടുക്കുന്നതിന് വേണ്ടിയായിരുന്നില്ല എന്നും രാമൻ പറയുന്നു. രാവണന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ ഒരു സ്ത്രീയെ എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കുമെന്നും, ലോകത്തിന്റെ അപവാദം തനിക്ക് സഹിക്കാനാവില്ലെന്നും രാമൻ പറയുന്നു. രാവണൻ അവളെ സ്പർശിച്ചിരിക്കാം എന്ന സംശയവും അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

“നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഭരതൻ, ലക്ഷ്മണൻ, ശത്രുഘ്നൻ, അല്ലെങ്കിൽ രാവണന്റെ സഹോദരനായ വിഭീഷണൻ എന്നിവരിൽ ആരുടെയെങ്കിലും കൂടെ പോകാം. നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്ത് ജീവിക്കാം” രാമൻ സീതയോട് പറ‍ഞ്ഞു. ഈ വാക്കുകൾ സീതയെ വല്ലാതെ വേദനിപ്പിക്കുകയും, അവരുടെ ഉള്ളിലെ ഭക്തിയും ദുഃഖവും കോപമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.

രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സീത തകർന്നുപോയി. കണ്ണീരോടെ, എന്നാൽ ഉറച്ച ശബ്ദത്തിൽ അവർ രാമനോട് സംസാരിച്ചു. രാമന് തന്നെക്കുറിച്ച് ഇത്രമാത്രം സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ, നേരത്തെ തന്നെ ഉപേക്ഷിക്കാമായിരുന്നില്ലേ എന്ന് സീത ചോദിക്കുന്നു. രാവണന്റെ പിടിയിലായിരുന്നപ്പോൾ തന്റെ ശരീരം മാത്രമാണ് അവന്റെ അധീനതയിലായത് എന്നും, തന്റെ മനസ്സ് എപ്പോഴും രാമനിൽ മാത്രം അർപ്പിച്ചിരുന്നു എന്നും സീത പറയുന്നു. തന്റെ ശാരീരികമായ അവസ്ഥയേക്കാൾ, തന്റെ ഹൃദയവിശുദ്ധിയാണ് പരിഗണിക്കേണ്ടതെന്ന് സീത പറയുന്നു. രാമനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താനായി ഇനി തനിക്ക് ഒരു വഴിയേ ഉള്ളൂ എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ സീത, സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനോട് അഗ്നി കൂട്ടി തീ കൂട്ടാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. സീതയുടെ ആജ്ഞ കേട്ട് ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖത്തോടെ അഗ്നികുണ്ഡം ഒരുക്കി.

സീത, ഭഗവാൻ അഗ്നിയോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

“ഞാൻ മനസ്സുകൊണ്ടോ വാക്കുകൊണ്ടോ കർമ്മം കൊണ്ടോ രാമനല്ലാതെ മറ്റൊരാളിലും സ്നേഹം വെച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, അഗ്നിദേവനേ, എന്നെ നീ കാത്തുകൊള്ളുക!”

ഈ പ്രാർത്ഥനയോടെ സീത അഗ്നിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. സീത അഗ്നിയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, അഗ്നിദേവൻ സീതയെ ഒട്ടും ദഹിപ്പിക്കാതെ, സീതയെ കൈകളിൽ എടുത്തുയർത്തി രാമന്റെ അടുത്തേക്ക് വരുന്നു.

അഗ്നിദേവൻ രാമനോട് പറയുന്നു, “രാമാ, ഇതാ സീത പരിശുദ്ധയാണ്. സംശയലേശമെന്യേ ഇവളെ സ്വീകരിക്കുക. രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചെങ്കിലും, ഒരു തരത്തിലുള്ള പാപവും ഇവളിൽ ഏറ്റിട്ടില്ല”. ബ്രഹ്മാവ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ദേവഗണങ്ങൾ രാമൻ വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമാണ് എന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുകയും സീതയെ സ്വീകരിക്കാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ലോകത്തിന് മുന്നിൽ തന്റെ ധർമ്മം തെളിയിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് താൻ അഗ്നിശുദ്ധിക്ക് ആവശ്യപ്പെട്ടതെന്നും, തനിക്ക് സീതയുടെ പരിശുദ്ധിയിൽ ഒരു സംശയവുമില്ലായിരുന്നു എന്നും രാമൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം രാമൻ സീതയെ സ്വീകരിക്കുന്നു.

വിജയശ്രീലാളിതനായി, സീതയെയും ലക്ഷ്മണനെയും വിഭീഷണനെയും സുഗ്രീവനെയും ഹനുമാനെയും കൂട്ടി പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ രാമൻ അയോധ്യയിലേക്ക് തിരിച്ചു.

വനവാസം പൂർത്തിയാക്കി രാമൻ അയോധ്യയിലെത്തിയ ദിവസം, ഭരതൻ സന്തോഷത്താൽ രാമന് സിംഹാസനം കൈമാറി. ശ്രീരാമൻ അയോധ്യാധിപതിയായി പട്ടാഭിഷേകം ചെയ്യുന്നതോടെ യുദ്ധകാണ്ഡം സമാപിക്കുന്നു.